ಹೇವವೆಲ್ಲಿಹುದಯ್ಯ ವೈಕುಂಠಪತಿಗೆ
ಮೌನದಿಂ ಭಾರ್ಗವನು ಮಾತೆಯ ಶಿರವ ತರಿದ
ಒಬ್ಬ ಮಾವನಕೊಂದ, ಒಬ್ಬ ಮಾವನ ಎಸೆದ
ಒಬ್ಬ ಮಾವನ ಕೂಡೆ ಕಡಿದಾಡಿದ
ಒಬ್ಬ ಭಾವನ ಹಿಡಿದು ಹೆಡೆಮುಡಿಯ ಕಟ್ಟಿದ
ಒಬ್ಬ ಮೈದುನಗೆ ಬಂಡಿಯಬೋವನಾದ
ಕುಂಭಿನಿಗೆ ಪತಿಯಾದ, ಕುಂಭಿನಿಗೆ ಸುತನಾದ
ಕುಂಭಿನೀ ಮಗನ ಸಂಹಾರ ಮಾಡಿದ
ಅುಂಬುಧಿಗೆ ಪಿತನಾದ, ಅುಂಬುಧಿಗೆ ಸುತನಾದ
ಅುಂಬುಧೀ ಜಾತೆಗೆ ಸ್ವಾ ಮಿಯಾದ
ಬೊಮ್ಮನ ಸಂಹರಿಸಿ ಅವನ ಮಕ್ಕಳನು
ಈ ಮಹಿಯೊಳಗೆ ಅವರ ಹತಮಾಡಿದ
ರಮ್ಮೆ ವೈಕುಂಠ ಪತಿ ಪುರಂದರ ವಿಠಲ
ಬೊಮ್ಮ ಮೂರುತಿಗೇಕೆ ಬಂಧು ಬಳಗ
ಶ್ರೀ ಪುರಂದರದಾಸರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು, ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ವಿವರವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿ, ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿ, ಅವನ್ನೆಲ್ಲಾ, ಕೀರ್ತನೆ, ಮುಂಡಿಗೆ, ಉಗಾಭೋಗ ಇತ್ಯಾದಿ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ವಿಭಾಗ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ‘ನಿಂದಾಸ್ತುತಿ’ ಎನ್ನುವುದು. ನಿಂದೆ ಎಂದರೆ ದೂಷಿಸುವುದು, ಸ್ತುತಿ ಎಂದರೆ ಸ್ತುತಿಸುವುದು, ಹೊಗಳುವುದು. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ದೂಷಣೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಆದರೆ ನಿಜದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿಂದಾಸ್ತುತಿ ಎಂದರು. ಅಂಥ ಒಂದು ಕೃತಿ ನಮ್ಮ ಇಂದಿನ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ‘ಹೇವವೆಲ್ಲಿಹುದಯ್ಯ ವೈಕುಂಠಪತಿಗೆ’.
‘ಹೇವವೆಲ್ಲಿಹುದಯ್ಯ ವೈಕುಂಠಪತಿಗೆ ಮೌನದಿಂ ಭಾರ್ಗವನು ಮಾತೆಯ ಶಿರವ ತರಿದ’ ಎಂದು ಗೀತೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ದಾಸರು. ಈ ವೈಕುಂಠದ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ನಾಚಿಕೆ ಎನ್ನುವುದೇನಾದರೂ ಇದೆಯೇ ? ಭಾರ್ಗವ, ಎಂದರೆ ಆ ಪರಶುರಾಮ, ಅಪ್ಪ ಹೇಳಿದಾಕ್ಷಣ ಮಾತೆತ್ತದೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಕತ್ತನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸಿಹಾಕಿದನಲ್ಲಾ ! ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನಂತರ, ಸಂಭಂದಗಳಿಗೆ ಬೆಲೆಕೊಡದೆ ಅವನು ತನ್ನ ನೆಂಟರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡ ರೀತಿಯನ್ನು ದೂಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಒಬ್ಬ ಮಾವ ಎಂದರೆ ಸೋದರಮಾವ ಕಂಸನನ್ನು ಕೊಂದ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಾವ ಎಂದರೆ ಹೆಣ್ಣುಕೊಟ್ಟಮಾವ - ಸಮುದ್ರರಾಜನನ್ನು - ಎಸೆದ - ಎಂದರೆ ಅವನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕಿಡದೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೊತ್ತರಿಸಿ ನಡೆದ. ಇದು ರಾಮಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾಗ. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣುಕೊಟ್ಟಮಾವ ಜಾಂಬವಂತನೊಡನೆ ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಳಗವನ್ನೇ ಮಾಡಿದ. ಒಬ್ಬ ಭಾವ ಎಂದರೆ ಪತ್ನಿ ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಅಣ್ಣ ರುಕ್ಮನೊಡನೆ ಕಾದಾಡಿ ಸೋಲಿಸಿ ಹೆಡೆಮುರಿಕಟ್ಟಿದ. ತಂಗಿ ಸುಭದ್ರೆಯ ಗಂಡ, ಮೈದುನ, ಅರ್ಜುನನ ರಥಕ್ಕೆ, ಇವನು ಗಾಡಿಕಾರನಾಗಿ ಕೂತ. ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೊಂದು ಬೆಲೆಬೇಡವೇ ಎಂದರು ದಾಸರು.
ಮುಂದಿನ ಚರಣದಲ್ಲಿ, ಕುಂಭಿನಿ ಎಂದರೆ ಭೂದೇವಿಗೆ, ಗಂಡನಾದ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕುಂಭಿನಿ, ಅದಾರೆಂದರೆ ಕುಂಭ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೂಂಡ ನಂದಗೋಪನ ಪತ್ನಿ ದೇವಕಿ, ಕುಂಭಿನಿ - ಅವಳಿಗೆ ಮಗನಾದ, ಮೂರನೆಯ ಕುಂಭಿನಿ, ಶಿಶುಪಾಲನ ತಾಯಿ. ಈ ಕುಂಭಿನಿಯ ಮಗನನ್ನು ಕೊಂದೇ ಬಿಟ್ಟ. ಮುಂದೆ ಅಂಬುಧಿಗೆ ತಂದೆಯಾದ, ಅಂಬುಧಿಗೆ ಪುತ್ರನಾದ, ಅಂಬುಧಿಗೆ ಪತಿಯಾದ. ಯಾರಿಗೆ ಏನುಬೇಕಾದರೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ ಇವನು ಅನ್ನುತ್ತಾರೆ ದಾಸರು. ಇಲ್ಲಿ ಅಂಭುಧಿ ಎಂದರೆ ಗಂಗಾದೇವಿಗೆ ತಂದೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಅಂಭುಧಿ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ, ಪುತ್ರನಾದ. ಇದು ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮೀನಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ. ಅಂಭುಧೀ ಜಾತೆ - ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವಳಾದ ಲಕ್ಶ್ಮಿದೇವಿಗೆ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ಎಂದರೆ ಪತಿಯಾದ.
ಬೊಮ್ಮನ ಸಂಹರಿಸಿ - ಈ ಬೊಮ್ಮನ ಸಂಹರಿಸಿ ಎಂದುದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದೃಷ್ಟಾಂತ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ - ಇದು ಒಂದು ಕಲ್ಪದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೂ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆಂಬ ದ್ವೈತಮತದ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹತಮಾಡಿದ ಎನ್ನುವ ಮಾತನ್ನು, ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಂತತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ, ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ರಾವಣ, ಕುಂಭಕರ್ಣ ಇವರೆಲ್ಲ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸ ಪುತ್ರ ಸಂತತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮರೀಚಿಗೆ, ದಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಹೀಗೆ ತನ್ನ ಸಂತತಿ, ಬಂಧುಬಳಗ ಎಂದು ನೋಡದೆ ಯಾರೊಡನೆ ಹೇಗೆ ಬೇಕೆಂದರೆ ಹಾಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪುರಂದವಿಠಲನಿಗೇಕೆ ಬಂಧುಬಳಗ ? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ ದಾಸರು. ಇದು ನಿಂದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸ್ತುತಿ ಹೀಗೆ.
ಮೊದಲ ಚರಣದಲ್ಲಿ ಮಾತೆಯ ಶಿರ ತರಿದ ಎಂದರು ದಾಸರು. ತಂದೆ ಹೇಳಿದಾಕ್ಷಣ ಚಕಾರವೆತ್ತದೆ ತಾಯಿಯ ಶಿರತರಿದ. ‘ಭಾರ್ಯಾಪರಾಧ ಕುಪಿತಾರ್ಯಾಜ್ಞಯಾಗಲಿತ ನಾರ್ಯಾತ್ಮ ಸೂಗಲತರೋ ಅಪರಾಧ ಅವಿಚಾರ್ಯ’ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜರು ತಮ್ಮ ದಶಾವತಾರ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ. ಅಪ್ಪ ಹೇಳಿದಾಕ್ಷಣ ಮರ ಕತ್ತರಿಸಿದಂತೆ ತಾಯಿಯ ಸಿರ ಕತ್ತರಿಸಿದ. ತಾನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಅಪರಾಧವಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಯೋಚನೆಮಾಡದೆ ತಾಯನ್ನು ಕೊಂದ. ಇದು ನಿಂದೆ. ಆದರೆ ಮರುಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯಿಂದ ವರ ಬೇಡಿ ತಾಯಿಯನ್ನು ಬದುಕಿಸಿ ಕೊಂಡ ಪರಮಾತ್ಮನ ಲೀಲೆಗೆ, ಹಾಗೂ ಪಿತೃ ವಾಕ್ಯ ಪರಿಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಮಾತೃಭಕ್ತಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾದ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಸ್ತುತಿ ಈ ಸಾಲುಗಳು. ಮತ್ತೆ ಕಂಸನನ್ನು ಕೊಂದದ್ದರಿಂದ ‘ಮಾವನನ್ನು ಕೊಂದ’ ಎಂದು ನಿಂದಿಸಿದರು ದಾಸರು. ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಯಾರನ್ನು ಬೇಕಾದರೂ ಬಲಿ ಕೊಡುವವ ಎಂಬುದು ಇದರಲ್ಲಿನ ಸ್ತುತಿ.
ಮೈದುನನಿಗೆ ಬಂಡಿಯಬೋವನಾದ - ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಸಾರಥಿ ಯಾದನಲ್ಲವೇ ಕೃಷ್ಣ ? ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳ ಚಿಂತೆ ಮಾಡದೆ, ತನಗೆ ಶರಣಾದವರ ಜತೆಗಿದ್ದು ರಕ್ಷಿಸುವವನು ಎಂಬುದು ಇದರ ಹಿಂದಿರುವ ಸ್ತುತಿ.
ಹೀಗೆಯೇ ಇತರ ಉಕ್ತಿಗಳು ಕೂಡ. ಕೊನೆಗೆ ಬಹ್ಮನ ಸಂಹರಿಸಿದ ಎಂದರು ದಾಸರು. ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪುತ್ರ. ಅವನ ಮೊದಲ ಸೃಷ್ಟಿ. ಆದರೆ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸೃಷ್ಟಿ - ಲಯದ ಚಕ್ರ ಉರುಳಬೇಕಾದರೆ ಎಲ್ಲರದೂ ಕೊನೆಯಾಗಲೇ ಬೇಕು. ತನ್ನ ಪುತ್ರನಾದರೂ ಸರಿ ಪೌತ್ರನಾದರೂ ಸರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಂಹಾರದ ಮೂಲಕ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಹಾರದ ಮೂಲಕ, ತಾನು ಎಲ್ಲರೊಡನೆಯೂ ಇರುವವನು ಆದರೆ ಯಾರಿಗೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದವನು. ಯಾವುದೇ ಮೋಹಕ್ಕೊಳಗಾಗದೇ ನಿರಂತರ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುವವನು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡಿದ ಪರಮಾತ್ಮ. ಇದು ಶ್ರೀ ಪುರಂದರ ದಾಸರ ನಿಂದಾಸ್ತುತಿ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಇಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ಮಾತು ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣ.
