ತನ್ನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಫಲವ ತಾನರಿಯದೆ
ಇನ್ನು ನುಡಿವುದು ಮೂರ್ಖತನವಲ್ಲವೆ
ಸರಸಿಜೋದ್ಭವನು ಫಣೆಯೊಳು ಬರೆದು ಇರಿಸಿದ
ತೆರನೊಂದು ಬೇರುಂಟೆ ತಾನರಿಯದೆ
ಕರಕೊಂಡು ಕಂಡವರ ಕೂಡೆ ತಾನಾಡಿದರೆ
ನೆರೆ ದುಃಖವಿದು ಬಿಟ್ಟು ಕಡೆಗೆ ತೊಲಗುವುದೆ
ಬಡತನವು ಬಂದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಲಿ ತಾ ಮುನ್ನ
ಪಡೆದಂಥ ವಿಧಿ ಬೆನ್ನ ಬಿಡಲರಿವುದೆ
ಅಡಿಗಡಿಗೆ ಶೋಕದಲಿ ಅವರಿವರಿಗುಸುರಿದರೆ
ಬಡತನವು ತಾ ಮುನ್ನ ಕಡೆಗೆ ತೊಲಗುವುದೆ
ದೆಸೆಗೆಟ್ಟು ನಾಡದೈವಗಳಿಗೆ ಹಲುಬಿದಡೆ
ನೊಸಲ ಬರಹವ ತೊಡೆದು ತಿದ್ದಲಳವೆ
ವಸುಧೀಶ ಕಾಗಿನೆಲೆಯಾದಿಕೇಶವನಂಘ್ರಿ
ಬಿಸಜವನು ಕಂಡು ನೀ ಸುಖಿಯಾಗು ಮನುಜ
ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ನಮಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ನಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಜೀವನದ ಆಗುಹೋಗುಗಳು, ನಮ್ಮ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳನ್ನು ನಾವು ವಿಧಿಲಿಖಿತ, ಹಣೆಬರಹ, ಕರ್ಮಫಲ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಪದಗಳಿಂದ ಹೆಸರಿಸುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಮ್ಮಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನೂ ನಂಬುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಭಾವ ಬಂದದ್ದನ್ನು ಬಂದಂತೆ ಒಪ್ಪಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವು ಯಾವುದೋ ಅಲೌಕಿಕ ಅಥವಾ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಆಗಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ನಮ್ಮ ಇಚ್ಚೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸುವ ನಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ವಸ್ತುವಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಶ್ರೀ ಕನಕದಾಸರ ಪದ ‘ತನ್ನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಫಲ’ ನಮ್ಮ ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿರಿ ಮಾಲಿಕೆಯ ಇಂದಿನ ಪ್ರಸ್ತುತಿ.
‘ತನ್ನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಫಲವ ತಾನರಿಯದೆ ಇನ್ನು ನುಡಿವುದು ಮೂರ್ಖತನವಲ್ಲವೆ’ ಎಂದು ಗೀತೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ ಶ್ರೀ ಕನಕದಾಸರು. ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ದಕ್ಕಬೇಕಾದದ್ದೇನು, ದಕ್ಕಲಾರದ್ದೇನು ಎನ್ನುವುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದ ಸಂಗತಿ. ಆರೋಗ್ಯವಾಗಲೀ, ಐಶ್ವರ್ಯವಾಗಲೀ, ಪತಿ, ಪತ್ನಿ, ಸಂತಾನ, ಆಸ್ತಿ ಪಾಸ್ತಿ, ಮನಶ್ಶ್ಯಾಂತಿ ಮತ್ತೇನೇ ಆಗಲಿ, ನಮಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗತಕ್ಕದ್ದು ಏನು, ಎಷ್ಟು ಎನ್ನುವುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿಡಿಸುವಂಥ ಆಗುಹೋಗುಗಳಾದಾಗ ನಾವು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಬೇಡದ್ದು ಏನಾದರೂ ಆದಾಗ ಅದರ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, ಸಿಕ್ಕಸಿಕ್ಕವರೊಡನೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಪರಿತಪಿಸುವುದು, ಪ್ರಲಾಪಿಸುವುದು ಮೂರ್ಖತನವಲ್ಲವೇ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಕನಕದಾಸರು.
ಬ್ರಹ್ಮ ನಮ್ಮಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದದ್ದು ಒಂದಾದರೆ ನಾವು ಬೇರೊಂದನ್ನು ಮಾಡಲು, ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ? ಯಾವುದೋ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೋ, ಯುಕ್ತಿಯನ್ನೋ ಉಪಯೋಗಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಹಣೆಬರಹವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಹುಲುಮಾನವರ ಸಹಾಯಪಡೆದು ನಮ್ಮ ದುಃಖಪ್ರಾಪ್ತಿ ಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆದೀತೆ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ ದಾಸರು. ಅಮಾಯಕಜನರ, ಅವರ ಭಾವನೆಗಳ ದುರುಪಯೋಗಪಡೆದು ಮೋಸಗೊಳಿಸುವ ಡೋಂಗಿ ಸಂತರು, ದೇವಮಾನವರುಗಳು ಇಂದಿರುವಂತೆಯೇ ಕನಕದಾಸರ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಇದ್ದಿರಲೇಬೇಕು. ‘ಕಂಡವರ ಕೂಡೆ ತಾನಾಡಿದರೆ ದುಖ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗುವುದೇ ’ ಎಂಬಸಾಲನ್ನು ಅಂತಹವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ದಾಸರು ರಚಿಸಿದರೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಚರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕಾದ್ದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಅದು ಬಹಳವೇ ಸರಳ.
ಕೊನೆಯ ಚರಣ ‘ದೆಸೆಗೆಟ್ಟು ನಾಡದೈವಗಳಿಗೆ ಹಲುಬಿದಡೆ
ನೊಸಲ ಬರಹವ ತೊಡೆದು ತಿದ್ದಲಳವೆ, ವಸುಧೀಶ ಕಾಗಿನೆಲೆಯಾದಿಕೇಶವನಂಘ್ರಿ ಬಿಸಜವನು ಕಂಡು ನೀ ಸುಖಿಯಾಗು ಮನುಜ’ ಎಂದಿದೆ. ನಮ್ಮ ಕರ್ಮಫಲಗಳು ಮೂರುವಿಧ. ಅವಕ್ಕೆ ಸಂಚಿತ, ಆಗಾಮಿ, ಮತ್ತು ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು. ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮ. ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾದ್ದು ಆಗಾಮಿ ಕರ್ಮ. ಪರಮಾತ್ಮ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾದ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಕೊಂಚ ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಂತೆ. ಆದರೆ ನಾವು ಸಧ್ಯದ ಜನುಮದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಶ್ರೀಹರಿಯೂ ಬದಲಾಯಿಸುದಿಲ್ಲವಂತೆ. ಆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿರುವಾಗ ಅವನ ಕೆಳಗಿರುವ ಇತರ ದೈವಗಳು ಏನುಮಾಡಿಯಾವು ? ಅವುಗಳ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಬದಲಾದೀತೆ? ಎಂದರು ಕನಕದಾಸರು. ಕೊಂಚ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ ವಿಚಾರಧಾರೆ. ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ “ವಸುಧೆಯೊಡೆಯ ಕಾಗಿನೆಲೆ ಆದಿಕೇಶವನ ಪಾದಕಮಲವನ್ನು ನಂಬಿ, ಆವ ಕೊಟ್ಟದ್ದು ತನ್ನಪ್ರಾಪ್ತಿಯೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದೇ ಸುಖ ಶಾಂತಿಗೆ ದಾರಿ” ಎಂದುಸಾರುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ರಚನೆಯನ್ನು ಕನಕದಾಸರು ಕೊನೆಮಾಡಿದ್ದಾರೆನ್ನುತ್ತಾ, ಇಂದಿನ ನಾಲ್ಕುಮಾತು ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣವೆನ್ನುತ್ತೇನೆ.
